Rankiem 26 grudnia 2004 roku, powstała w wyniku podmorskiego wstrząsu potężna fala tsunami, spustoszyła brzegi ośmiu państw Azji i Afryki Wschodniej. Żywioł pozbawił życia 225 tysięcy ludzi, z czego 42 tys. osób zginęło na Sri Lance. W wyniku katastrofy ponad milion mieszkańców wyspy pozostało bez dachu nad głową, 275 tys zostało pozbawione dotychczasowego źródła dochodu, a 550 tys. straciło dostęp do wody pitnej. Od pierwszych dni poszkodowani musieli borykać się z problemami takimi jak ograniczone zasoby wody pitnej, fatalne warunki sanitarne i ekstremalne temperatury.

Na wieść o tragedii do krajów dotkniętych kataklizmem zaczęła napływać pomoc z całego świata. Organizowane spontanicznie akcje wyrażające solidarność i współczucie dla ofiar tsunami, z czasem przekształciły się w stałe i zorganizowane wsparcie. W obliczu tragedii, opisujące szczególny kształt linii brzegowej i położenie wyspy określenie „łza Indii”, nabrało zupełnie nowego znaczenia - stało się symbolem smutku setek tysięcy ludzi, którzy stracili bliskich i dorobek całego życia.

Już w ostatnich dniach grudnia 2004 roku Polska Akcja Humanitarna zaangażowała się w pomoc dla Sri LanLanki. Bezpośrednio po katastrofie PAH wysłała w rejon tsunami trzy transporty z pomocą humanitarną. W pierwszych dniach stycznia na miejsce tragedii dotarli przedstawiciele fundacji, których zadaniem było rozpoznanie potrzeb ofiar tsunami, określenie programów pomocy i zlokalizowanie miejsca udzielania pomocy Polskiej Akcji Humanitarnej poprzez założenie stałej misji. W rezultacie PAH postanowiła założyć misję na Sri Lance w dystrykcie Ampara, który został najbardziej dotknięty przez tsunami.

Dystrykt Ampara jest jednym z najuboższych rejonów Sri Lanki, nękanym od 20 lat konfliktem syngalesko-tamilskim. Właśnie tam fala tsunami wdarła się najgłębiej w głąb lądu (prawie 2 km) powodując największe zniszczenia w infrastrukturze. Ponad 1/3 ludności dystryktu została pozbawiona domów, poszkodowani mieszkają obecnie w obozach. W obliczu groźby wybuchu epidemii, działalność przedstawicieli Polskiej Akcji Humanitarnej skoncentrowała się wokół poprawy warunków życia ludzi w obozach i wioskach dotkniętych przez tsunami, między innymi poprzez realizację Programu Wodnego.

Dostęp do wody pitnej na wschodnim wybrzeżu Sri Lanki, zapewniały głównie przydomowe studnie (ok. 85% całego zasilania). W wyniku tsunami zostały one zasolone przez wodę morską - fala zalała nie tylko powierzchnię ziemi, ale również podziemne pokłady wodonośne. Specjaliści oceniają, iż poprawa sytuacji wodnej na Sri Lance nastąpi od 2 do 5 lat po katastrofie. Tak duża różnica w opiniach spowodowana jest brakiem punktu odniesienia. Jeszcze nigdy w udokumentowanej historii fale po wstrząsowe nie spowodowały tak dużych strat.

Po kilku porach deszczowych, wraz z silnymi opadami atmosferycznymi, nastąpi „wypychanie” zasolonej wody podziemnej w stronę oceanu. Wtedy platforma wody zamieni się z powrotem na wodę słodką. Studnie, podstawowe źródło wody pitnej od wieków używanych na Sri Lance, znowu będą pełniły swoją funkcję.

Celem projektów wodno sanitarnych jest zapewnienie ludności wiejskiej z terenów dotkniętych tsunami oraz osobom mieszkającym w obozach dostępu do wody pitnej. Konieczna jest również odbudowa zniszczonej infrastruktury, a zwłaszcza budowa nowych studni głębinowych (czyszczenie przez odpompowanie starych studni które przetrwały tsunami, w większości przypadków nie przynosi spodziewanych efektów, ponieważ słona woda wniknęła bardzo głęboko).

Programy wodne na Sri Lance

Na wschodnim wybrzeżu Sri Lanki, przed tsunami, dostęp do wody pitnej zapewniały przydomowe studnie. W wyniku katastrofy zostały one zanieczyszczone - niosąca słoną wodę morską fala nie tylko spustoszyła powierzchnię ziemi, wdarła się także w podziemne pokłady wodonośne. Miejscowi specjaliści oceniają, iż poprawa sytuacji wodnej na Sri Lance nastąpi po około dwóch latach (po dwóch porach deszczowych). Wraz z napływem wody deszczowej, nastąpi „wypychanie” zasolonej wody podziemnej w stronę oceanu. Studnie, podstawowe źródło wody pitnej, od wieków używane na Sri Lance, znowu będą pełnić swoją funkcję.

Celem projektów wodnych Polskiej Akcji Humanitarnej było zapewnienie ludności wiejskiej zamieszkującej tereny dotknięte tsunami oraz osobom mieszkającym w obozach dostępu do wody pitnej. Projekty PAH obejmowały produkcje i dystrybucję wody oraz budowę nowych studni głębinowych.

Stacja Uzdatniania Wody

Trzynastego lutego 2005 r. PAH uruchomiła w tamilskiej wiosce Thirrukovil stację wodną, produkującą dziennie średnio 70.000 litrów wody pitnej i technicznej. Woda była dystrybuowana przez inne organizacje międzynarodowe. Wybór lokalizacji stacji uwzględnił potrzeby okolicznych mieszkańców, jakość wody w źródle a także położenie obozów dla przesiedleńców.

Filtry zostały dostarczone przez lokalny konglomerat handlowy – Nawaloka Holdings. Całość działania zorientowana była na jak najszybsze rozwiązanie krytycznego braku wody, kiedy to ludzie zaczynali pić skażoną wodę z lagun. Beneficjentami było 12 000 mieszkańców wiosek Thirrukkovil, Thimbullovil, Thampaddai i Akkaraipattu oraz 3 700 uchodźców wewnętrznych w obozach Mandanai i Sagamam.

W styczniu 2006 projekt został zakończony. Organizacje międzynarodowe odchodzą od rozwożenia wody pochodzącej ze stacji wodnych skupiając się na zapewnieniu bardziej trwałych źródeł wody (np. studnie głębinowe).

Studnie głębinowe

Celem projektu było zapewnienie ofiarom tsunami stałego dostępu do wody pitnej poprzez budowanie studni głębinowych w centrach społeczności lokalnych (w szkołach, szpitalach, przedszkolach oraz na terenach przesiedleń) a także remont już istniejących.

Lokalizacje studni wybierane były po dokładnym zbadaniu potrzeb lokalnej ludności (po konsultacjach z lokalnymi władzami, organizacjami, centrami zdrowia) oraz w porozumieniu z innymi organizacjami miedzynarodowymi działającymi na Sri Lance. Wiercenie poprzedzały badania hydrogeologiczne wybranych lokalizacji. Po dokonaniu odwiertu montowane były odpowiednie dla wydajności studni pompy. Przed oddaniem studni do użytku przeprowadzane były testy bakteriologiczne i chemiczne wody. Specjalistyczna firma przeprowadzająca badania hydrologiczne i wiercenia jest ze Sri Lanki i została wyłoniona w drodze przetargu.

PAH wywierciła 39 studni głębinowych. Kilka z nich jest studniami produkcyjnymi, czyli takimi z których można wydobyć więcej niż 50.000 litrów wody na dobę. Jedna z nich znajduje się w Kannakipuram - ma wydajność 240.000 litrów wody pitnej na dobę. Jest to najlepsza studnia w dystrykcie Ampara i jedna z 3 najlepszych na całym wschodnim wybrzeżu Sri Lanki. Zaopatruje ona w wodę cala wioskę wraz z jedną ze szkół odbudowanych przez PAH. W najbliższym czasie PAH planuje wywiercenie kolejnych 13 studni.

PAH do końca 2006 roku była oficjalnym koordynatorem działań wszystkich organizacji działających w dystrykcie Ampara w sektorze pozyskiwania wód głębinowych.